O martes 14 de abril, alumnado de Bioloxía e Xeoloxía de 4º de ESO participou nun itinerario polas Montañas do Courel. Esta actividade complementaria, organizada polo Seminario de Ciencias Experimentais, tiña entre outros obxectivos os seguintes:
– achegarnos ao Xeoparque Montañas do Courel para descubrir a xeodiversidade do sur-leste da provincia de Lugo (ver : https://www.courelmountains.es/).
– dar a coñecer a Reserva da Biosfera Ribeira Sacra e Serras do Oribio e Courel; repartida entre 23 concellos das provincias de Lugo e Ourense, trátase dun área de extraordinaria riqueza natural e cultural que abarca un territorio de 306.535 hectáreas, representando preto do 10% da área continental de Galicia. Este vasto territorio combina unha extensa variedade de paisaxes, desde canóns impresionantes ata imponentes serras, pasando por extensas chairas e pintorescos vales; esta rexión está salpicada dun rico patrimonio cultural, que inclúe mosteiros, igrexas e vilas históricas (ver https://turismo.ribeirasacra.org/descarga-de-guias-y-mapas).
– darlle continuidade ás actividades levadas a cabo o 7 e o 15 de outubro, no primeiro trimestre (ver: https://www.rtve.es/play/audios/caminantes/kilometros-biodiversidad-courel/7016661/).
– levar a cabo un itinerario pola Devesa da Rogueira, emblema do bosque atlántico galego e primeiro bosque en España en certificar a conservación da biodiversidade (ver: https://www.campogalego.es/la-devesa-da-rogueira-en-el-courel-primer-bosque-en-espana-en-certificar-la-conservacion-de-la-biodiversidad/).
A xuntanza dos participantes levouse a cabo ás 06:50 h no portón do colexio que da á N-120, onde nos recolleu Toti co transporte. A primeira parada foi en Quiroga para visitar o Museo Xeolóxico Municipal.
Ramón Vila Anca, coordinador dos museos de Quiroga, foi o noso guía neste espectacular espazo museístico, acompañándonos nunha visita guiada polas distintas salas do museo. Queremos agradecer o esforzo a Moncho, que fixo posible que a visita chamara moi positivamente a atención do alumnado.
A continuación, a grabación levada a cabo durante a visita ao Museo Xeolóxico Municipal de Quiroga o 24 de febreiro de 2025.
Podedes consultar as seguintes ligazóns sobre o Museo Xeolóxico Municipal de Quiroga:
https://museosquiroga.org/sala-introducion/
https://museosquiroga.org/sala-0-recepcion/
https://museosquiroga.org/sala-1-formacion-xeoloxica-de-galicia/
https://museosquiroga.org/sala-2-a-evolucion-da-vida/
https://museosquiroga.org/sala-3-os-cambios.climaticos/
https://museosquiroga.org/sala-4-primeiras-ocupacions-humanas-de-galicia/
https://museosquiroga.org/sala-5-mineria-no-xeoparque/
Arredor das 10:00 h continuamos cara A Seara, nunhas condicións meteorolóxicas bastante adversas. No alto de A Golada non puidemos parar a facer a parada de interpretación do glaciarismo no Courel, dado que non paraba de chover e non tiñamos visibilidade do val. A continuación, a grabación levada a cabo durante esa parada o 20 de novembro de 2023.
Si puidemos ver e aprender máis sobre os depósitos sedimentarios coñecidos como Till (detritos glaciares nin clasificados nin estratificados, depositados directamente por un glaciar sin posterior reelaboración pola auga do mesmo; adoita resultar nunha mistura heteroxénea de arxila, area, grava e cantos de tamaño e forma moi variable).
A continuación, a grabación levada a cabo durante esa parada o 20 de novembro de 2023.
Visitamos a aldea de A Seara. No mesón Carrete puidemos tomar algo antes de seguir a molladura pola aldea, descubrindo as pautas de construcción das vivendas tradicionais, a fervenza de As Gúrbias (no río Selmo), a fervenza de Fócaro (próxima ao inicio do PR-G 184, Ruta da Lagoa de Lucenza), para rematar recolléndonos no espazo comunitario A Audiencia, onde fixemos o xantar.
De camiño ao val de Visuña desviámonos poucos km para ver o meandro do río Selmo.
Na comparativa anterior (a fotografía da esquerda foi tomada o 2 de maio de 2014; a da dereita, o 14 de abril de 2026) pode apreciarse o abandono das leiras e como a natureza recupera o que é seu, transformando de volta a paisaxe.
E no val de Visuña, outra parada para aprender máis sobre as rochas calizas e o relevo kárstico. A continuación, a grabación levada a cabo durante esa parada o 20 de novembro de 2023.
Durante toda a xornada, Luis González Rodríguez, Catedrático de Bioloxía Vexetal da Universidade de Vigo, fixo aportacións moi interesantes sobre a contorna e sacou unha manchea de fotografías das especies de plantas presentes. Aquí temos unha escolma:
Chegamos ao Alto do Couto cun tempo moi desfavorable, polo que suspendimos a andaina pola Devesa da Rogueira. A ruta da Devesa da Rogueira é posiblemente a máis emblemática da Serra de O Courel. Con arredor de duascentas hectáreas de extensión, este bosque situado na falda norte do monte Formigueiros concentra unha gran parte das especies vexetais que medran na montaña lucense, polo que se trata dunha das reservas botánicas máis importantes de Galicia. Na parte máis alta deste bosque podemos observar múltiples especies vexetais: teixo, Taxus baccata; acivro, Ilex aquifolium; arandeira, Vaccinium myrtillus; cancereixo, Sorbus aucuparia; carballo, Quercus robur; pradairo, Acer pseudoplatanus; abeleira, Corylus avellana; bidueiro, Betula pubescens; freixo, Fraxinus excelsior; érbedo, Arbutus unedo… O camiño pasa máis adiante por un conxunto de faias, Fagus sylvatica; todas as súas follas acabarán no chan, dándolle ao camiño un aspecto de conto de fadas. Máis abaixo comezan a alternar os carballos, Quercus robur; as aciñeiras, Quercus ilex; os castiñeiros, Castanea sativa; e os rebolos ou cerquiños, Quercus pyrenaica. Tamén alberga unha variada fauna: xabaril, Sus scrofa; lobo, Canis lupus; raposo, Vulpes vulpes; corzo, Capreolus capreolus; teixugo, Meles meles; donicela, Mustela nivalis; algaria, Genetta genetta; marta, Martes martes; lebre, Lepus europaeus; gato montés, Felis silvestris… Nos últimos anos destaca a presenza puntual do oso pardo, Ursus arctos. Polo seu excepcional valor ambiental, é unha das paraxes máis destacadas do Xeoparque Montañas do Courel.
As Fontes do Cervo son dous mananciais que brotan dunha parede rochosa, e a pesar de estar moi preto un do outro son de características diferentes: dun mana auga ferruxinosa e do outro auga calcárea. Son augas moi apreciadas polos veciños da contorna e se lles atribúe a virtude de espertar o apetito, polo que o manancial tamén recibe o nome de Fonte da Fame. A continuación, a grabación levada a cabo durante esa parada o 20 de novembro de 2023.
De camiño de volta a Ourense, paramos no miradoiro do pregamento de Campodola-Leixazós, un dos referentes xeolóxicos do Xeoparque Montañas do Courel. Aproveitamos para estudar in situ a xeomorfoloxía destas montañas, empregando os paneis informativos, moi didácticos e visuais, cos que conta o miradoiro.
A continuación, as grabacións levadas a cabo durante esa parada o 20 de novembro de 2023.
Para rematar a xornada, antes de voltar a Ourense, visitamos o C.I.M.A.R. (Centro de Interpretación da Minaría Aurífera Romana) en Ribas do Sil. Roi Sampedro Rañó, xeólogo do Xeoparque, foi o encargado de amosarnos a instalación e facer unha completa presentación das actividades que se levan a cabo no Xeoparque (dispoñible en pdf na carpeta Materiais Didácticos/Xornadas ConCiencia do blog).
