A fin de semana do 21 e 22 de marzo, conmemoración do Día Internacional dos Bosques e do Día Mundial da Auga, varios docentes participamos no Hidroxeodía 2026 Ourense.
O Hidroxeodía é unha actividade de divulgación científica organizada polo Grupo Español da Asociación Internacional de Hidroxeólogos (AIH-GE) con motivo do Día Mundial da Auga (22 de marzo). O seu obxectivo é dar a coñecer o funcionamento das augas subterráneas mediante itinerarios guiados en diferentes lugares do territorio. O itinerario proposto en Parada de Sil permite observar distintas manifestacións do sistema hidroxeolóxico asociado ao val do río Mao: mananciais, regatos alimentados por auga subterránea e surxencias en ladeira. O percorrido atravesa un entorno de gran valor histórico e paisaxístico, onde se localiza a necrópole medieval de San Vítor de Barxacova.
Na seguinte ligazón tedes acceso ao pdf da guía da actividade: https://www.aih-ge.org/wp-content/uploads/Guia_Hidrogeodia_Ourense_2026.pdf
Na actividade do sábado 21 participamos 27 persoas, guiadas por Alfonso Tobío e Eduardo José González Clavijo. Eduardo é experto en minaría romana e coordinador estatal dos xeolodías organizados pola Sociedade Xeolóxica de España, sendo un estimado colaborador nas actividades de NaturezAula.
A Ribeira Sacra é unha zona situada entre as provincias de Lugo e Ourense, caracterizada polos profundos canóns excavados polos ríos Sil, Miño e afluentes de ambos. O relevo está formado por ladeiras abruptas e vales fortemente encaixados, onde o río Sil e os seus tributarios veñen erosionando o macizo rochoso desde hai millóns de anos. Desde o punto de vista xeolóxico, o territorio está constituido principalmente por rochas cristalinas formadas durante a oroxenia varisca, hai aproximadamente 300 millóns de anos. A rede fluvial excavou profundamente estas rochas, xerando os espectaculares canóns que caracterizan a paisaxe actual.
O val do río Mao desenvólvese sobre un macizo rochoso formado principalmente por granitos hercínicos. Estas rochas presentan unha rede de fracturas e diaclasas que condiciona tanto a erosión do relevo como a circulación da auga subterránea. Nalgúns sectores aparecen tamén gneises do Complexo do Ollo de Sapo, que forman parte do basamento xeolóxico do noroeste da Península Ibérica.
A xuntanza dos participantes foi no aparcadoiro de Barxacova. Logo de deixar os coches, a primeira parte da xornada levámola a cabo en transporte colectivo.
A primeira parada de interpretación foi na curva da estrada OU-0652 que corta ao regato do Porto ou de Batán.
Na beira dereita deste regato atopamos unha fonte de augas sulfuradas. As fontes sulfuradas presentan concentracións significativas de compostos de xofre disoltos na auga. Estas características adoitan estar asociadas a circulacións subterráneas relativamente profundas ou a tempos de contacto longos entre a auga e as rochas. O estudo destas augas permite interpretar procesos hidroxeoquímicos que teñen lugar no subsolo.
Fixemos outra parada antes de deixar o transporte e comezar a andaina, descendendo pola beira esquerda do canón do Mao.
A nova canle transporta auga desde o encoro ata o salto hidroeléctrico.
A canle antiga foi excavada directamente no granito que forma as beiras do val. O granito presenta unha rede de fracturas que condiciona tanto a excavación como a circulación da auga no subsolo. Estas descontinuidades permiten a infiltración e o desprazamento da auga no interior do macizo rochoso.
A dispoñibilidade de auga ten sido un factor determinante na ocupación humana destes territorios, condicionando a localización de asentamentos, camiños e actividades agrícolas. O itinerario atravesa a contorna da necrópole medieval de San Vítor de Barxacova, un conxunto de sarcófagos rupestres excavados en granito (s. IX–X d.C.) que son testemuña da ocupación histórica deste territorio. A súa ubicación próxima a fontes e mananciais non é casual: o acceso á auga subterránea leva guiando os asentamentos humanos desde a antigüidade.
A fonte de San Lourenzo capta auga subterránea que emerxe de forma natural na beira do val. Este tipo de captacións aproveita puntos onde o fluxo subterráneo aflora en superficie. A auga procede da infiltración da choiva nas ladeiras circundantes, sendo representativa da firma hidroxeoquímica granítica (CE ~33 µS/cm, pH ~5.9).
Ao remate da mañá a Concellería de Cultura do Concello de Parada de Sil agasallou aos asistentes cun xantar no restaurante O Balcón da Ribeira. Agradecemos ao alcalde, Aquilino Domínguez, e ao Concelleiro de Cultura, Francisco Magide, o compromiso amosado con esta actividade.
Logo do xantar, de volta a Ourense, paramos para desfrutar da restauración do muíño dos Carris.
